Steeds meer mensen willen na hun overlijden terugkeren naar de natuur. Geen rij grafstenen en geen grafrecht dat na twintig jaar afloopt, maar een plek tussen de bomen die met rust wordt gelaten. Dat is in het kort natuurbegraven. In dit artikel leggen wij uit wat het is, hoe het juridisch in elkaar zit en wat er wel en niet mag.

Wat is natuurbegraven?

Bij natuurbegraven wordt een overledene begraven in een natuurgebied: een bos, een heideveld of een ander landschap dat als natuur wordt beheerd. Het graf gaat op in de omgeving. Na verloop van tijd is het nauwelijks nog te onderscheiden van de bodem eromheen.

Twee kenmerken maken natuurbegraven anders dan begraven op een gewone begraafplaats:

  • Het graf blijft onbepaalde tijd liggen. Er wordt niet na tien of twintig jaar geruimd. Dit wordt vaak "eeuwige grafrust" genoemd.
  • De natuur staat voorop. De begraafplaats dient ook om natuur te beschermen of te ontwikkelen. Daarom gelden er regels voor wat er op en in het graf mag.

Natuurbegraven groeit snel. Volgens de branchevereniging BRANA steeg het aantal natuurbegravingen bij haar leden van ruim zeshonderd in 2016 naar ruim 3.500 in 2024. In Nederland zijn er nu ongeveer dertig natuurbegraafplaatsen.

Hoe zit het juridisch?

De Wet op de lijkbezorging kent het woord "natuurbegraafplaats" niet. Juridisch is een natuurbegraafplaats meestal een bijzondere begraafplaats: een begraafplaats die niet van de gemeente is, maar van een stichting, een andere rechtspersoon of een particulier. Een gemeente kan ook zelf een deel van haar begraafplaats natuurlijk inrichten.

De "eeuwige grafrust" heeft juridisch een nuchtere basis. De wet staat toe dat een grafrecht wordt uitgegeven voor onbepaalde tijd (artikel 28 Wet op de lijkbezorging). Er staat dan geen einddatum in de akte, en het graf hoeft dus ook niet te worden verlengd. Natuurbegraafplaatsen vullen dat aan met afspraken in de overeenkomst en het reglement, bijvoorbeeld over het beheer van het terrein door een natuurbeheerder en over een deel van de opbrengst dat apart wordt gezet voor het beheer in de toekomst.

"Eeuwig" is een woord uit de praktijk, geen juridisch begrip. Wat telt, is een recht voor onbepaalde tijd én goede waarborgen dat de plek ook over vijftig of honderd jaar nog met rust wordt gelaten.

Natuurbegraven of natuurlijk begraven?

Let op het verschil met natuurlijk begraven. Sommige gemeentelijke begraafplaatsen hebben een natuurlijk ingericht deel, met veel groen en weinig steen. Daar geldt vaak wél een termijn, bijvoorbeeld vijftig of honderd jaar. Dat kan een mooie keuze zijn, maar het is iets anders dan een graf voor onbepaalde tijd op een natuurbegraafplaats. Vraag daarom altijd na hoe lang het recht loopt.

Wat mag wel en wat niet?

Elke natuurbegraafplaats heeft een eigen reglement. De regels lijken wel op elkaar, omdat ze uit hetzelfde idee voortkomen: het graf moet de natuur niet verstoren.

Wat meestal niet mag:

  • een grafsteen of ander blijvend grafmonument;
  • zelf planten, bloemen of beplanting aanbrengen of het graf onderhouden;
  • materialen die niet vergaan, zoals een kist met kunststof of metalen onderdelen;
  • vaak: meer dan één persoon in hetzelfde graf.

Wat meestal wel kan:

  • een eenvoudige, vergankelijke markering, zoals een boomschijf of een kleine zwerfkei;
  • begraven in een lijkwade, een mand of een kist van natuurlijk materiaal;
  • het graf bezoeken en de plek als herdenkingsplaats gebruiken;
  • de plek vooraf, bij leven, uitzoeken (als de begraafplaats dat aanbiedt).

Vraag ook hoe de plek van het graf wordt vastgelegd. Omdat er geen grafsteen staat, werken veel natuurbegraafplaatsen met een registratie van de ligging, zodat nabestaanden het graf ook na jaren terugvinden. Dat is geen detail: het maakt een natuurgraf tot een plek waar u kunt terugkeren.

Er geldt ook een technische eis voor alle graven, dus ook in de natuur: de bodem van het graf moet minstens 30 centimeter boven de gemiddeld hoogste grondwaterstand liggen (Besluit op de lijkbezorging). Niet elke plek in een bos is daarom geschikt.

Voor wie is natuurbegraven geschikt?

Natuurbegraven past bij mensen die:

  • een blijvende rustplaats willen, zonder dat nabestaanden zich zorgen hoeven te maken over verlengen of ruimen;
  • het onderhoud van een graf niet bij hun kinderen willen neerleggen;
  • verbonden zijn met de natuur, of iets willen bijdragen aan de bescherming ervan;
  • geen opvolger hebben voor een familiegraf.

Het laatste punt zien wij vaak. Een gewoon grafrecht moet na het overlijden van de rechthebbende op een nieuwe naam worden gezet en op tijd worden verlengd. Gebeurt dat niet, dan kan het graf na afloop worden geruimd. Lees daarover meer in Familiegraf zonder opvolger. Bij een graf voor onbepaalde tijd in de natuur speelt verlengen niet, en ligt het onderhoud bij de beheerder.

Wat zijn de nadelen?

Eerlijk is eerlijk: natuurbegraven is niet voor iedereen.

  • Geen grafsteen. Wie behoefte heeft aan een naam in steen en een verzorgd graf, voelt zich er minder thuis.
  • Afstand. Natuurbegraafplaatsen liggen vaak buiten de bebouwde kom. Voor oudere nabestaanden kan een bezoek lastig zijn.
  • Eén persoon per graf. Samen in één graf is lang niet overal mogelijk. Wel kunnen partners vaak naast elkaar liggen.
  • Kosten in één keer. Omdat er niet wordt verlengd, betaalt u het grafrecht in één keer. Volgens BRANA ligt dat bij natuurbegraven rond de 5.000 euro, zonder latere kosten voor onderhoud of verlenging. Vergelijk dat met een gewoon graf dat u meerdere keren verlengt; dat verschil valt vaak kleiner uit dan het eerst lijkt. Zie ook Kosten van een uitvaart en een graf.

Natuurbegraven bij Grafrust.nl

Stichting Grafrust Nederland (in oprichting) bereidt natuurbegraven voor, in samenwerking met een landgoed dat daarvoor grond beschikbaar stelt. Een landgoed dat al generaties lang als natuur en erfgoed wordt beheerd, sluit naadloos aan bij waar Grafrust voor staat: rust en continuïteit, voor onbepaalde tijd.

Het initiatief is in voorbereiding. Een nieuwe natuurbegraafplaats vraagt onder de Omgevingswet een zorgvuldige procedure, en wij geven pas details als die vaststaan. Wilt u als eerste horen wanneer er meer bekend is? Zet u dan zonder verplichtingen op de wachtlijst voor natuurbegraven. Meer achtergrond leest u in Natuurbegraven op een landgoed.

Dit artikel geeft algemene informatie. De regels verschillen per natuurbegraafplaats; lees altijd het reglement van de begraafplaats die u kiest.