Op veel oude begraafplaatsen liggen graven waarvan de familie zegt: "Dat is een eeuwig graf, dat is ooit afgekocht." Vaak klopt dat. Maar wat is zo'n recht vandaag nog waard, nu de oorspronkelijke kopers al lang zijn overleden?

De wet van 1991

Op 1 juli 1991 trad de huidige Wet op de lijkbezorging in werking. Rechten op eigen graven die onder het oude recht waren gevestigd, worden volgens het overgangsrecht van die wet gelijkgesteld aan een uitsluitend recht op een particulier graf. Was het oude recht voor onbepaalde tijd verleend, dan blijft het dat.

Een gemeente of andere beheerder kan zo'n recht niet eenzijdig omzetten naar een recht voor bepaalde tijd. Krijgt u een brief waarin staat dat het "eeuwige" recht voortaan als een recht van bijvoorbeeld twintig jaar wordt beschouwd, of dat "onbepaalde tijd" moet worden gelezen als een vast aantal jaren, dan is het verstandig daar tijdig tegen op te komen. Tegen een besluit van een gemeente staat in de regel bezwaar open, meestal binnen zes weken.

Is het echt een recht voor onbepaalde tijd?

Niet elk graf dat in de familie "eeuwig" heet, is dat ook. Soms gaat het om een recht voor een lange, maar bepaalde termijn, of om een afspraak over onderhoud die later anders is uitgelegd. In sommige streken zijn rechten voor onbepaalde tijd in het verleden juist zelden uitgegeven.

Zekerheid krijgt u door de stukken te bekijken:

  1. de oorspronkelijke grafakte of het bewijs van uitgifte;
  2. de inschrijving in het register van de begraafplaats;
  3. de verordening of het reglement dat gold op het moment van uitgifte, en het uitgiftebesluit.

Heeft de familie geen papieren meer, vraag dan bij de beheerder op wat er in het register staat. Bij een gemeente kunt u ook in het archief naar oude verordeningen laten zoeken.

Waarom oude rechten kwetsbaar zijn

Een oud recht voor onbepaalde tijd loopt niet af. Toch is het risico op verlies juist bij deze graven groot. De redenen:

  • De rechthebbende is vaak al lang overleden. Er is nooit overgeschreven. Veel verordeningen geven de beheerder de mogelijkheid het recht vervallen te verklaren als na het overlijden van de rechthebbende niet binnen de termijn een nieuwe rechthebbende is aangewezen. Lees Rechthebbende overleden.
  • Niemand onderhoudt het graf. Bij kennelijke verwaarlozing kan ook een recht voor onbepaalde tijd vervallen, via de procedure van artikel 28 lid 4 tot en met 7. Voor rechten van vóór de wet van 1991 bevat de wet een aparte overgangsregeling, waarin onder meer een minimale periode sinds de laatste begraving een rol speelt. Laat bij een concrete verwaarlozingsmelding precies nagaan welke termijnen voor uw graf gelden.
  • Het adres klopt niet meer. De beheerder schrijft naar het laatst bekende adres. Een opsporingsplicht heeft hij niet.

Een erfenis uit het verleden

Voor beheerders zijn deze graven lastig. Ze brengen geen inkomsten meer op, terwijl de begraafplaats ze wel moet laten liggen en vaak het groen eromheen onderhoudt. Sommige gemeenten noemen oude graven voor onbepaalde tijd daarom in beleidsstukken een erfenis uit het verleden. Dat verklaart waarom beheerders alert zijn op graven zonder rechthebbende of met zichtbaar achterstallig onderhoud.

Tegelijk zijn het vaak juist deze graven die cultuurhistorische waarde hebben: oude zerken, familiegeschiedenis, soms een bekende inwoner. Meer daarover leest u in Monumentale graven en funerair erfgoed.

Wat kunt u doen?

  1. Achterhaal de status. Vraag bij de beheerder op wie als rechthebbende geregistreerd staat en of er meldingen over het graf zijn gedaan.
  2. Laat overschrijven. Is de rechthebbende overleden, vraag dan overschrijving aan, ook als dat al lang geleden is. Zolang het graf er ligt, is er vaak nog iets mogelijk.
  3. Zorg voor onderhoud. Een verzorgd graf voorkomt een verwaarlozingsprocedure. Leg vast wie dat doet.
  4. Denk aan de volgende generatie. Wie volgt de nieuwe rechthebbende op?

Een oud recht veiligstellen

Een recht voor onbepaalde tijd is waardevol. Nieuw kost het, waar het wordt aangeboden, al snel duizenden euro's. Het zou zonde zijn als het verloren gaat omdat er geen opvolger is.

Stichting Grafrust Nederland (in oprichting) kan het grafrecht overnemen en als rechthebbende zorgen voor continuïteit: overschrijving, bereikbaarheid voor de beheerder en, waar afgesproken, onderhoud. Bij een recht voor onbepaalde tijd is dat conserveren blijvend, tegen eenmalige kosten volgens een offerte op maat. Lees meer op Grafrechten conserveren of doe eerst de quickscan.

Dit artikel geeft algemene informatie. Of een oud recht werkelijk voor onbepaalde tijd is gevestigd en welke regels erop van toepassing zijn, hangt af van de stukken en van de verordening of het reglement van de begraafplaats. Wij kijken graag met u mee.