Een scheve steen, onleesbare letters, onkruid tot over de rand. Het gebeurt vaker dan je zou denken, juist bij oude familiegraven waarvan de nabestaanden ver weg wonen of zelf niet meer leven. Wat veel mensen niet weten: verwaarlozing kan ertoe leiden dat het grafrecht vervalt.

De wettelijke regeling

De Wet op de lijkbezorging bevat een aparte regeling voor verwaarloosde graven (artikel 28 lid 4 tot en met 7). Het is de enige wettelijke grond waarop ook een grafrecht voor onbepaalde tijd kan vervallen. De hoofdlijnen:

  1. Het moet gaan om kennelijke verwaarlozing van onderhoud dat niet tot de taak van de beheerder behoort. Een beetje mos is iets anders dan een graf dat duidelijk aan zijn lot is overgelaten.
  2. De beheerder legt de verwaarlozing vast in een schriftelijke verklaring aan de rechthebbende.
  3. De rechthebbende heeft dan een jaar na ontvangst van die verklaring om het onderhoud te regelen.
  4. Is niet zeker dat de rechthebbende de verklaring heeft ontvangen, bijvoorbeeld omdat het adres onbekend is, dan volgt een bekendmaking bij het graf en bij de ingang van de begraafplaats, die vijf jaar duurt.
  5. Blijft het onderhoud uit, dan vervalt het recht na die termijn.

De wet kent daarnaast een regel voor rechten die nog niet lang bestaan, en voor oude rechten van vóór 1991 geldt een aparte overgangsregeling. Laat bij een concrete melding nagaan welke termijnen voor uw graf precies gelden.

Wat is onderhoud, en van wie?

Bij een particulier graf is het onderhoud van het monument en de beplanting meestal de taak van de rechthebbende. Sommige begraafplaatsen bieden onderhoud aan tegen een vergoeding, of rekenen onderhoudsrechten. Is het onderhoud bij de beheerder afgekocht, dan kan er geen sprake zijn van verwaarlozing door de rechthebbende van dat deel van het onderhoud.

Kijk daarom in de grafakte en het reglement:

  • wat valt onder het onderhoud door de rechthebbende;
  • wat doet de beheerder zelf, en tegen welke vergoeding;
  • welke eisen gelden voor het monument, bijvoorbeeld stabiliteit.

Let ook op niet betaalde onderhoudsrechten. Sommige reglementen koppelen daar eigen gevolgen aan. Dat staat los van de wettelijke verwaarlozingsregeling.

Hoe merkt u het?

Een verwaarlozingsverklaring gaat naar de rechthebbende op het adres dat bij de beheerder bekend is. Is de rechthebbende overleden of verhuisd zonder dat door te geven, dan bereikt de brief niemand. Het bordje bij het graf ziet u alleen als u er komt.

Juist daarom loopt het in de praktijk mis bij graven waarvan de familie uit beeld is geraakt. De vijfjarige bekendmaking geeft wel ruimte, maar wie het graf niet bezoekt, kan die hele periode missen.

U heeft een melding ontvangen

  1. Neem contact op met de beheerder. Vraag welke gebreken precies zijn vastgesteld en wat nodig is om het graf weer in orde te maken.
  2. Laat het onderhoud uitvoeren. Een steenhouwer of hovenier kan vaak in korte tijd veel herstellen. Bewaar foto's van voor en na, en laat de beheerder schriftelijk bevestigen dat het onderhoud in orde is.
  3. Controleer de rechthebbende. Staat het graf nog op naam van een overledene, vraag dan direct overschrijving aan. Anders kan de volgende melding opnieuw niemand bereiken.
  4. Maak afspraken voor de toekomst. Wie houdt het graf bij, en hoe blijft het adres bij de beheerder actueel?

Is het recht al vervallen verklaard? Vraag dan om het besluit en de onderbouwing. Bij een gemeente staat tegen een besluit in de regel bezwaar open.

Verwaarlozing voorkomen

De oorzaak van verwaarlozing is zelden onwil. Kinderen verhuizen, worden ouder of kunnen het onderhoud niet meer opbrengen. Een kleinkind weet niet eens dat er een familiegraf is.

Het helpt om onderhoud en rechthebbende los te zien van één persoon. Stichting Grafrust Nederland (in oprichting) kan het grafrecht overnemen en als rechthebbende zorgen voor continuïteit. Waar dat wordt afgesproken, regelt de stichting ook het onderhoud, zodat het graf niet in de verwaarlozingsprocedure terechtkomt. De kosten zijn eenmalig en staan met de voorwaarden in een offerte op maat. Meer leest u op Grafrechten conserveren en op Kosten.

Wilt u weten of een graf risico loopt? Doe de quickscan.

Dit is algemene informatie. De verordening of het reglement van de begraafplaats bepaalt welk onderhoud bij u hoort en hoe de beheerder verwaarlozing vaststelt. Twijfelt u over een melding? Neem gerust contact met ons op.