Het bericht dat een graf geruimd gaat worden, komt bij veel mensen hard aan. Soms is het een bordje bij het graf, soms een brief die bij een oud adres is bezorgd. Wanneer mag een beheerder een graf eigenlijk ruimen, en wat kunt u nog doen?
Wat is ruimen?
Bij ruimen worden de stoffelijke resten uit het graf gehaald, zodat het graf opnieuw kan worden uitgegeven. De resten worden daarna opnieuw begraven, meestal in een verzamelgraf (ook wel knekelput genoemd) op dezelfde begraafplaats, of gecremeerd (artikel 31 lid 3 Wet op de lijkbezorging). In de praktijk blijven ze vaak eerst in de grond tot het graf opnieuw wordt gebruikt.
Ruimen is iets anders dan opgraven. Bij opgraven wordt een overledene uit een graf gehaald om elders te worden begraven of gecremeerd, bijvoorbeeld bij een verhuizing van het graf. Daarvoor is een vergunning van de burgemeester nodig en, bij een particulier graf, toestemming van de rechthebbende (artikel 29).
De wettelijke voorwaarden
Artikel 31 lid 2 van de wet zegt kort gezegd:
- ruimen gebeurt alleen op last van de beheerder van de begraafplaats;
- dat mag pas als er ten minste tien jaar zijn verstreken sinds de laatste begrafenis in het graf: de wettelijke grafrust;
- bij een particulier graf is, zolang het grafrecht loopt, ook toestemming van de rechthebbende nodig.
Tien jaar is dus de ondergrens, geen vaste termijn waarna elk graf verdwijnt. Bij een particulier graf met een lopend grafrecht kan de beheerder niet zomaar ruimen. In de praktijk wordt een particulier graf geruimd nadat het grafrecht is verlopen of vervallen, of als de rechthebbende zelf toestemming geeft.
Familieleden en ook de rechthebbende kunnen ruiming niet zelf "bevelen". De beheerder geeft de last.
Algemene graven
Bij een algemeen graf is er geen grafrecht. De beheerder geeft het graf uit voor een termijn die in de verordening staat, met de grafrust van tien jaar als ondergrens. Hij meldt het einde van die termijn schriftelijk aan de bekende belanghebbende, tussen zes en twaalf maanden van tevoren (artikel 27a). Daarna kan het graf worden geruimd. Verlengen is bij een algemeen graf vaak niet mogelijk.
Hoe wordt u gewaarschuwd?
De wet bepaalt hoe de beheerder het aflopen van een grafrecht meldt: schriftelijk aan de bekende rechthebbende, en bij uitblijven van een reactie met een bericht bij het graf en bij de ingang van de begraafplaats (artikel 28 lid 2 en 3). Verordeningen vragen daarnaast vaak dat een voorgenomen ruiming of het verwijderen van grafbedekking ongeveer een jaar van tevoren wordt aangekondigd.
Een opsporingsplicht heeft de beheerder niet. Is de rechthebbende verhuisd of overleden zonder dat iemand dat heeft doorgegeven, dan komt de brief niet aan.
De grafsteen
Wilt u de grafsteen of een deel ervan bewaren? Overleg dan op tijd met de beheerder. Die stemt er vaak mee in dat de familie het monument voor de ruiming weghaalt. Verordeningen geven na afloop van het recht vaak een korte periode om het monument op te halen. Daarna mag de beheerder het verwijderen. Zie ook Grafsteen: wie beslist en wie is eigenaar?.
Kosten van ruimen
Ruimt de beheerder na afloop van het recht, dan betaalt de familie daar meestal niets voor, tenzij de uitgifteovereenkomst of het reglement iets anders bepaalt. Vraagt u zelf om ruiming, dan rekenen begraafplaatsen wel een tarief; 's-Hertogenbosch bijvoorbeeld € 906,40 (2026).
Wat kunt u nog doen?
- Loopt het recht nog of is het net verlopen? Neem direct contact op met de beheerder. Verlengen kan binnen twee jaar voor het einde; na afloop is soms een nieuwe uitgifte mogelijk. Zie Grafrecht verlengen.
- Is de rechthebbende overleden? Vraag overschrijving aan; daarvoor gelden vaak termijnen. Zie Rechthebbende overleden.
- Gaat het om een cultuurhistorisch waardevol graf? Sommige gemeenten houden een lijst van waardevolle graven bij, die niet zonder onderzoek worden geruimd.
- Ontvangt u een besluit van de gemeente? Daartegen staat in de regel bezwaar open, meestal binnen zes weken.
Ruiming voorkomen
De meeste ruimingen van particuliere graven hebben geen dramatische oorzaak: een gemiste verlenging, een overleden rechthebbende, een oud adres. Wilt u dat voorkomen, dan kan het grafrecht worden overgedragen aan Stichting Grafrust Nederland (in oprichting), die als rechthebbende zorgt voor continuïteit. Lees meer op Grafrechten conserveren of doe de quickscan.
Dit is algemene informatie. Welke termijnen en procedures precies gelden, staat in de verordening of het reglement van de begraafplaats. Heeft u een bericht over ruiming gekregen? Neem gerust contact op.