Het komt vaker voor dan veel mensen denken: iemand overlijdt en er is niemand die de uitvaart regelt. De overledene had geen familie, de familie is onbekend of onbereikbaar, of nabestaanden willen of kunnen de uitvaart niet op zich nemen. Wat gebeurt er dan?
De burgemeester zorgt voor de uitvaart
De Wet op de lijkbezorging laat niemand onbegraven of ongecremeerd. Treft niemand maatregelen, dan moet degene die het lichaam onder zich heeft, bijvoorbeeld een ziekenhuis, verpleeghuis of de politie, de burgemeester waarschuwen. Dat moet uiterlijk op de derde dag na het overlijden (artikel 20).
Voorziet niemand in de lijkbezorging, dan zorgt de burgemeester ervoor (artikel 21 lid 1). In de volksmond heet dat een gemeentelijke uitvaart of een uitvaart van overheidswege. Is de identiteit van de overledene onbekend, dan wordt het lichaam altijd begraven en niet gecremeerd (artikel 21 lid 6).
Een gemeentelijke uitvaart is sober. Vaak gaat het om een begrafenis in een algemeen graf: een graf waarin de begraafplaats bepaalt wie erin wordt begraven, zonder particulier grafrecht. Na de wettelijke grafrust van tien jaar en de afloop van de uitgiftetermijn kan zo'n graf worden geruimd.
Wie betaalt de kosten?
De kosten komen eerst ten laste van de gemeente. Maar de gemeente kan ze verhalen. Dat staat in artikel 22 van de Wet op de lijkbezorging, in deze volgorde:
- op wat er bij het lichaam aan geld of goederen is gevonden;
- op de nalatenschap, voor zover dat niet genoeg was;
- op bloed- en aanverwanten die tegenover de overledene onderhoudsplichtig zouden zijn geweest;
- op de werkgever, voor zover die op grond van de wet een overlijdensuitkering verschuldigd is.
Het verhaal op familie gaat dus niet zomaar naar iedereen, maar volgt de regels over onderhoudsplicht uit het Burgerlijk Wetboek.
De nalatenschap is verworpen
Ook als de erfgenamen de nalatenschap hebben verworpen of als er niemand afwikkelt, kan de gemeente de kosten op de nalatenschap verhalen. De kosten van een passende uitvaart zijn immers een schuld van de nalatenschap (artikel 4:7 lid 1 onder b BW). In de praktijk blijft de gemeente bij een lege nalatenschap vaak met de kosten zitten.
Bij de afwikkeling van onbeheerde nalatenschappen komt deze situatie regelmatig voor. Lees meer in Uitvaartkosten en de nalatenschap.
Het graf later overnemen
Meldt familie zich pas na de gemeentelijke uitvaart, dan rijst vaak de vraag of het graf kan worden behouden. Soms is het mogelijk om een algemeen graf om te zetten of om een grafrecht te laten vestigen, afhankelijk van de verordening. De gemeente kan dat afhankelijk maken van terugbetaling van de uitvaartkosten.
Wilt u voorkomen dat een dierbare in een algemeen graf belandt dat na verloop van tijd wordt geruimd, neem dan zo snel mogelijk contact op met de begraafplaats. Wilt u daarna zorgen dat het graf ook op de lange termijn blijft bestaan, dan kan het grafrecht worden overgedragen aan Stichting Grafrust Nederland (in oprichting). Zie Grafrechten conserveren.
De rol van nabestaanden die zich later melden
Soms horen familieleden pas weken of maanden later van het overlijden. Dat is pijnlijk, maar er is vaak nog iets te regelen:
- vraag bij de gemeente waar en wanneer de overledene is begraven of gecremeerd;
- vraag welk soort graf het is en wanneer de uitgiftetermijn afloopt;
- vraag of het mogelijk is een grafsteen of gedenkteken te plaatsen;
- vraag welke kosten de gemeente wil verhalen, en op welke grond.
Bij een algemeen graf moet de begraafplaats het einde van de uitgiftetermijn schriftelijk melden aan de bekende belanghebbende, tussen zes en twaalf maanden voor het einde (artikel 27a Wlb). Laat daarom uw adres registreren als u wilt worden geïnformeerd.
Voorkomen
Een gemeentelijke uitvaart is wettelijk geregeld en waardig, maar biedt weinig keuze. Wie dat wil voorkomen, kan zijn wensen vastleggen, een uitvaartverzekering of spaargeld reserveren en iemand aanwijzen die de uitvaart regelt, bijvoorbeeld een executeur in het testament. Zie Wie beslist over de uitvaart?
Dit artikel bevat algemene informatie. Heeft u te maken met een verhaalsverzoek van de gemeente, neem dan contact met ons op.