Weinig mensen praten graag over hun eigen uitvaart. Toch is het een van de grootste geschenken die u uw naasten kunt geven: duidelijkheid. Wie zijn wensen heeft vastgelegd, voorkomt dat familie in de eerste, zware dagen hoeft te raden of het oneens wordt.

Waarom vastleggen zin heeft

De wet bepaalt dat de opdrachtgever van de uitvaart handelt naar uw wens of, als die onbekend is, naar uw vermoedelijke wens (artikel 18 Wet op de lijkbezorging). Hoe duidelijker uw wens op papier staat, hoe minder ruimte er is voor twijfel. Een nabestaande die zich aan uw wens houdt, staat bovendien sterk als een ander familielid het er niet mee eens is.

Meer over de vraag wie er beslist, leest u in Wie beslist over de uitvaart?

De juiste vorm: met de hand geschreven

De Wet op de lijkbezorging kent een eigen, eenvoudige vorm voor wensen over uw lijkbezorging (artikel 19):

  • een verklaring die u zelf met de hand schrijft, dateert en ondertekent; of
  • een notariële akte.

Iedereen van 16 jaar of ouder kan zo'n wilsbeschikking maken. U hoeft er niet voor naar de notaris. Een getypt document met alleen uw handtekening voldoet niet aan deze wettelijke vorm. Het is daarmee niet waardeloos, want het kan helpen om uw vermoedelijke wens aan te tonen, maar het heeft minder gewicht.

Wilt u de wens vastleggen in een testament bij de notaris, dan kan dat ook. Een testament wordt echter vaak pas na de uitvaart geopend. Bewaar daarom altijd ook een handgeschreven exemplaar op een plek die uw naasten kennen, of geef een kopie aan degene die de uitvaart waarschijnlijk zal regelen.

Wat zet u erin?

Er is geen vast model. Denk bijvoorbeeld aan:

  1. Begraven of cremeren. De belangrijkste keuze, en de keuze waarover het vaakst onenigheid ontstaat.
  2. De plaats. Een bepaalde begraafplaats, een bestaand familiegraf, een natuurbegraafplaats, of een bestemming voor de as.
  3. Wie de uitvaart regelt. U kunt aangeven wie u als opdrachtgever voor ogen heeft.
  4. De afscheidsdienst. Religieus of niet, groot of in kleine kring, muziek en sprekers.
  5. Wat u niet wilt. Soms is dat net zo verhelderend.
  6. De bekostiging. Een uitvaartverzekering, een spaarrekening of de nalatenschap.

Houd het concreet en kort genoeg om in een paar minuten te lezen. Dateer elke nieuwe versie en vernietig oude versies, zodat er geen verwarring ontstaat.

Vergeet het graf niet

Een uitvaartwens gaat over het afscheid. Een graf gaat over de jaren daarna, en daar gaat het in de praktijk vaak mis. Bij een particulier graf heeft één persoon het grafrecht: de rechthebbende. Die beslist wie er in het graf wordt begraven en is aanspreekpunt van de begraafplaats.

Overlijdt de rechthebbende, dan moet iemand het grafrecht op zijn naam laten zetten. Dat regelt de wet niet; de verordening of het reglement van de begraafplaats bepaalt de termijn, vaak een jaar. Gebeurt dat niet, dan kan het grafrecht vervallen. Wilt u dat uw graf of het familiegraf blijft bestaan, leg dan ook vast wie het grafrecht overneemt. Dat kan het beste in uw testament; lees daarover Het grafrecht regelen in uw testament.

Heeft u niemand die het graf later wil of kan overnemen? Dan kan een rechtspersoon rechthebbende worden. Stichting Grafrust Nederland (in oprichting) neemt grafrechten over en zorgt voor continuïteit. Zie Grafrechten conserveren.

Natuurbegraven als wens

Steeds meer mensen kiezen voor een graf in de natuur, met rust voor onbepaalde tijd. Wilt u dat, schrijf het dan expliciet op, liefst met een voorkeur voor een locatie. Grafrust.nl werkt aan natuurbegraven op een landgoed; de wachtlijst is al open op de pagina over natuurbegraven.

Bewaren en bijwerken

Een wilsbeschikking heeft alleen zin als ze op tijd wordt gevonden. Leg daarom vast:

  • waar het origineel ligt, bijvoorbeeld bij uw belangrijke papieren of bij de notaris;
  • wie een kopie heeft, bij voorkeur degene die de uitvaart waarschijnlijk zal regelen;
  • wanneer u de tekst voor het laatst heeft herzien.

Kijk er eens in de paar jaar naar, en zeker na een verhuizing, een scheiding of het overlijden van een partner. Wensen veranderen. Schrijf dan een nieuwe versie met de hand, met de nieuwe datum en uw handtekening, en vernietig de oude. Zo is er altijd één duidelijke versie.

Wilt u in een bestaand familiegraf worden begraven, overleg dan ook met de rechthebbende van dat graf. Uw wens alleen geeft geen recht op een plaats in het graf: de rechthebbende bepaalt wie erin wordt begraven (artikel 23 lid 2 Wet op de lijkbezorging).

Tot slot

Pak er eens een vel papier bij, schrijf op wat u wilt, zet er de datum en uw handtekening onder en vertel uw naasten waar het ligt. Het kost een kwartier en voorkomt veel onzekerheid. Dit artikel bevat algemene informatie; heeft u vragen over uw situatie, dan denken wij graag met u mee.