Wie een graf uitzoekt voor een dierbare, tekent vaak in korte tijd een stapel formulieren. Daar staat meestal een woord in dat later belangrijk blijkt: het grafrecht. Wat koopt u eigenlijk, en wat niet? In dit artikel zetten we de basis op een rij.

Twee soorten graven

De Wet op de lijkbezorging onderscheidt twee soorten graven (artikel 23 lid 2).

  • Het algemeen graf. De beheerder van de begraafplaats bepaalt wie er in het graf wordt begraven. Vaak liggen er meerdere, onderling niet verwante overledenen in. U heeft geen zeggenschap over het graf en het graf wordt na afloop van de uitgiftetermijn geruimd.
  • Het particulier graf. Op dit graf rust een uitsluitend recht: het grafrecht. De rechthebbende bepaalt wie er in het graf wordt begraven of bijgezet. In de volksmond heet dit vaak een eigen graf, koopgraf of familiegraf.

Het woord "familiegraf" staat overigens niet in de wet. Het is een gangbare naam voor een particulier graf waarin meerdere familieleden liggen of kunnen komen te liggen.

Wat het grafrecht wel en niet is

Een grafrecht voelt als eigendom, maar dat is het niet. De grond blijft eigendom van de gemeente, de kerk of de andere houder van de begraafplaats. De Hoge Raad heeft dat in 2002 duidelijk gemaakt (ECLI:NL:HR:2002:AE6999). De wet zegt bovendien uitdrukkelijk dat het grafrecht geen registergoed is (artikel 28 lid 1): het staat niet in het Kadaster.

Wat u wel heeft:

  • het recht om te bepalen wie er in het graf wordt begraven of wiens as er wordt bijgezet;
  • in de regel het recht om, met vergunning van de beheerder, een gedenkteken te plaatsen;
  • zolang het graf niet mag worden geruimd, blijft het monument van de rechthebbende of degene die het plaatste (artikel 32a). Meer daarover leest u in Grafsteen: wie beslist en wie is eigenaar?.

Hoe lang loopt een grafrecht?

Een grafrecht wordt schriftelijk gevestigd, voor onbepaalde tijd of voor een bepaalde tijd van ten minste tien jaar (artikel 28 lid 1). Dat minimum geldt sinds 2010; daarvoor was het twintig jaar.

Een wettelijk maximum is er niet. De termijnen die u in de praktijk tegenkomt, zoals 10, 20 of 30 jaar, komen uit de verordening van de gemeente of het reglement van de begraafplaats. Na afloop kan een grafrecht voor bepaalde tijd op verzoek worden verlengd. Hoe dat werkt, leest u in Grafrecht verlengen.

Graven voor onbepaalde tijd worden ook wel eeuwigdurende graven genoemd. Juridisch is "eeuwig" geen begrip: zo'n recht kan onder omstandigheden toch vervallen. We leggen dat uit in Bestaat een eeuwig graf?.

De rechthebbende: één naam die ertoe doet

Het grafrecht staat op naam van een rechthebbende. Veel verordeningen staan per graf maar één rechthebbende toe. Die persoon:

  • beslist over begraven en bijzetten in het graf;
  • ontvangt de brieven van de beheerder, bijvoorbeeld over het aflopen van de termijn;
  • vraagt verlenging aan en betaalt die;
  • moet toestemming geven als het graf geopend of geruimd wordt terwijl het recht nog loopt (artikelen 29 en 31).

Daarmee is meteen het grootste praktische risico benoemd. Overlijdt de rechthebbende, dan gaat het grafrecht in de praktijk niet vanzelf over op de erfgenamen. Er moet een nieuwe rechthebbende worden aangewezen, en daarvoor geldt vaak een termijn. Gebeurt er niets, dan kan het grafrecht vervallen. Lees hierover Rechthebbende overleden: het grafrecht overschrijven.

Gemeentelijk of bijzonder

Begraafplaatsen zijn gemeentelijk of bijzonder (artikel 24). Bijzondere begraafplaatsen zijn bijvoorbeeld kerkelijke, joodse en islamitische begraafplaatsen, en natuurbegraafplaatsen. De hoofdregels over grafrechten gelden voor beide. De uitwerking, zoals termijnen, tarieven en wie rechthebbende mag worden, staat in de verordening van de gemeente of het reglement van de bijzondere begraafplaats. Bewaar daarom altijd de grafakte en vraag zo nodig de regels op.

Drie dingen om nu te doen

  1. Zoek de grafakte of het bewijs van grafrecht op en controleer op wiens naam het staat.
  2. Kijk wanneer het recht afloopt, en geef een adreswijziging altijd door aan de beheerder. De beheerder hoeft u niet op te sporen.
  3. Denk na over de opvolging: wie wordt rechthebbende als de huidige rechthebbende overlijdt?

Twijfelt u of het graf van uw familie op termijn gevaar loopt? De quickscan geeft binnen een paar minuten een eerste indicatie.

Continuïteit regelen

Is er straks niemand meer die het grafrecht kan of wil overnemen? Dan kan het grafrecht worden overgedragen aan Stichting Grafrust Nederland (in oprichting). De stichting wordt dan rechthebbende en zorgt voor continuïteit: een rechthebbende die blijft, tijdige verlenging bij een graf voor bepaalde tijd en, waar afgesproken, onderhoud. Bij een graf voor onbepaalde tijd is verlengen niet nodig. U leest meer op de pagina Grafrechten conserveren.

Dit artikel geeft algemene informatie. De regels van de begraafplaats zelf, in de verordening of het reglement, zijn voor uw situatie beslissend. Heeft u een vraag over een concreet graf? Neem gerust contact op.