Veel mensen willen dat hun graf, of dat van hun ouders, blijft bestaan. Ze vragen dan naar een eeuwig graf of eeuwigdurend graf. Dat kan, maar de juridische werkelijkheid is iets genuanceerder dan het woord doet vermoeden.
In de wet: onbepaalde tijd
De Wet op de lijkbezorging kent het woord "eeuwig" niet. Een grafrecht wordt gevestigd voor bepaalde tijd (minstens tien jaar) of voor onbepaalde tijd (artikel 28 lid 1). Een eeuwigdurend graf is juridisch een particulier graf met een grafrecht voor onbepaalde tijd.
Zo'n recht heeft geen einddatum. Er hoeft dus niet te worden verlengd. Een onderzoek in opdracht van het ministerie van BZK (Regioplan, 2022) en de branche wijzen er wel op dat de term "eeuwigdurende grafrust" geen juridische betekenis heeft. Het recht kan namelijk onder omstandigheden toch vervallen.
Mogen gemeenten zulke graven uitgeven?
Ja. Het misverstand dat gemeenten sinds 1991 geen graven voor onbepaalde tijd meer mogen uitgeven, klopt niet. Het artikel over grafrechten geldt voor alle begraafplaatsen. Veel gemeenten kiezen er wel bewust niet voor, vanwege de onderhoudslast en ruimtegebrek. Andere doen het wel, op aangewezen delen van de begraafplaats. 's-Hertogenbosch rekent er in 2026 bijvoorbeeld € 18.000 voor.
Op bijzondere begraafplaatsen komen graven voor onbepaalde tijd vaker voor, bijvoorbeeld op joodse en islamitische begraafplaatsen en op natuurbegraafplaatsen. Uit het onderzoek van Regioplan (2022) bleek dat 12 van de 108 ondervraagde begraafplaatsen grafrechten voor onbepaalde tijd aanboden, voor gemiddeld ruim € 14.800 (indicatief).
Waarom "eeuwig" niet altijd eeuwig is
Een grafrecht voor onbepaalde tijd kan om twee redenen toch verloren gaan.
1. Kennelijke verwaarlozing
Wordt het graf kennelijk verwaarloosd, en hoort het onderhoud niet bij de taak van de beheerder, dan kan het recht vervallen (artikel 28 lid 4 tot en met 7). De beheerder moet dat eerst schriftelijk aan de rechthebbende melden. Die krijgt dan een jaar om het onderhoud te regelen. Is niet zeker dat de rechthebbende de verklaring heeft ontvangen, dan volgt een bekendmaking bij het graf en de ingang die vijf jaar duurt. Gebeurt er niets, dan vervalt het recht. Lees meer in Verwaarloosd graf: kan het grafrecht vervallen?.
2. Geen opvolger
De tweede, in de praktijk grotere bedreiging is het overlijden van de rechthebbende. Verordeningen geven meestal een termijn, vaak een jaar, om het recht over te schrijven. Doet niemand dat, dan kan de beheerder het recht vervallen verklaren. Een graf voor onbepaalde tijd zonder rechthebbende is daarmee kwetsbaar. Zie Rechthebbende overleden.
Oude eeuwige graven
Er liggen in Nederland nog veel graven met rechten uit de tijd vóór de huidige wet van 1991. Die oude rechten gelden nog steeds; een gemeente kan een recht voor onbepaalde tijd niet zomaar eenzijdig omzetten naar een termijn van bijvoorbeeld twintig jaar. Er geldt wel een speciale overgangsregeling voor verwaarlozing. Daarover gaat Oude 'eeuwige' grafrechten van vóór 1991.
Wat maakt een graf dan echt blijvend?
Juridisch zijn er twee voorwaarden:
- een grafrecht voor onbepaalde tijd, schriftelijk vastgelegd;
- een rechthebbende die er steeds is: die het graf onderhoudt of laat onderhouden, die bereikbaar is voor de beheerder en die na zijn overlijden wordt opgevolgd.
De eerste voorwaarde regelt u eenmalig. De tweede is het lastige deel, omdat mensen niet eeuwig leven. Daarom kiezen steeds meer families ervoor een rechtspersoon rechthebbende te maken. Een stichting overlijdt niet, verhuist niet ongemerkt en kan generaties overbruggen.
Wat Grafrust.nl doet
Stichting Grafrust Nederland (in oprichting) neemt grafrechten over en zorgt als rechthebbende voor continuïteit. Bij een graf voor onbepaalde tijd is dat conserveren blijvend, tegen eenmalige kosten die in een offerte op maat met voorwaarden worden vastgelegd. Lees meer op Grafrechten conserveren.
Binnenkort biedt Grafrust.nl ook zelf graven voor onbepaalde tijd aan, waaronder natuurgraven op een landgoed. Op Eeuwigdurend graf leest u wat er komt.
Dit artikel geeft algemene informatie. Of een graf voor onbepaalde tijd mogelijk is en onder welke voorwaarden, bepaalt de beheerder in de verordening of het reglement. Heeft u vragen? Neem gerust contact op.